صنعت نساجی و بافندگی
صنعت نساجی و بافندگی
نساجی عبارتست از ریسندگی یا بافندگی،هنر بافتی است که در آن برای تولید پارچه، دو مجموعهٔ مجزا از نخها و رشتهها که تار و پود نامیده میشوند، در هم بافته شوند. رشتههای تار در قطعهٔ پارچه به صورت طولی، و رشتههای پود در عرض از این سو به آن سو میروند.
دانش نساجی در مورد الیاف و نخهای کاربردی در صنایع نساجی، پارچههای بافتهشده، منسوجات بیبافت، پوشاک، کاربردهای نساجی در سایر صنایع، روشهای تولیدی و کنترل کیفی مرتبط، به تحقیق میپردازد.
حوزه فعالیت
صنعت نساجی در بخشهای زیر فعال است:
تولید الیاف نساجی مصنوعی،تولید نخ از الیاف طبیعی یا الیاف مصنوعی یا ترکیبی از آنها،تولید پارچه بافته شده از نخ،تولید منسوجات بی بافت از الیاف یا نخ،رنگرزی پارچه، چاپ پارچه و تکمیل کالای نساجی،تولید منسوجات خاص مورد نیاز در سایر صنایع،فعالیتهای مشترک، تحت عنوان خوشه، یکی از رویکردهای توانمندسازی این صنعت است.
کاربردهای پارچه
بیشترین کاربرد پارچه، در صنعت پوشاک است. اما در مبل سازی، ورزش و لوازم خودرو نیز کاربرد دارند.
پیشینه نساجی سنتی در ایران
نساجی سنتی فراوردههایی است که با کمک دستگاهای ساده بافندگی از نوع:دو وردی، چهار وردی، هشت وردی تا ژاکاردی دستی تولید میشود. زری، مخمل، ترمه، دارایی، جاجیم و نظایر آن در زمره نساجی سنتی ایران قرار دارند. وسایلی که متعلق به ۶۰۰۰ سال پیش در ایران است گواه خوبی است بر اینکه مردم آن زمان از فن ریسندگی و تبدیل پشم به نخ آگاه بودهاند. نخستین نشانهای که از وجود پارچه منسوخ در ایران موجود است متعلق به ۴۰۰۰ سال ق. م است که در شوش بدست آمدهاست. در ۲۵۰۰ تا ۲۷۰۰ سال ق. م بافندگی بهطور کامل و ظریفتر معمول شد. در دوره هخامشی از پارچه زری استفاده میشده که به علت علاقه فراوان به رنگ آبی، این رنگ در تولید پارچهها بسیار استفاده شدهاست.
عجیبترین محصول پارچه بافی دوره صفویه مخملهای آنهاست که هنوز کسی نتوانسته محصولی به آن زیبایی بسازد. هماکنون مراکز مهم تولید پارچههای دستباف ایران استانهای یزد، خراسان، مازندران، گیلان، گلستان و خوزستان هستند. پارچههای نفیسی چون ذری و مخمل تنها در تهران، کاشان و هنرستان هنرهای زیبای کاشان تولید میشود.
مهندسی نساجی
(به انگلیسی: Textile engineering) مسئولیت تولید انواع منسوجات اعم از انواع پوشاک، کفپوشها مثل فرش و موکت و منسوجات مورد استفاده در صنایع دیگر را بر عهده دارد. این صنعت یکی از قدیمیترین صنایع و دومین صنعت کشور بوده از لحاظ تعداد شاغلان، در سطح زیربنای کارخانهها و تعداد واحدهای تولیدی، بزرگترین صنعت کشور است. امروزه نمیتوان همچون گذشته صنعت نساجی را به روش استاد و شاگردی از نسلی به نسل دیگر انتقال داد. چرا که نساجی در حال حاضر صنعتی بسیار گسترده و پیچیدهاست که اداره آن نیاز به تخصص و تحصیلات دانشگاهی دارد، تخصصی که در رشته مهندسی نساجی میتوان به آن دست یافت. امروزه نه تنها انواع پوشاک و فرش و موکت را به یاری صنعت نساجی تهیه میکند. بلکه برای ساخت ترمز اتومبیل، شریانهای مصنوعی، جادهها، هواپیماها و سایتهای فضایی به منسوجات نیاز است. برای مثال بیش از ۵۰٪ قلب مصنوعی از الیاف نساجی درست شدهاست. زیرانداز و روانداز خود را به یاری این صنعت تهیه کرد. همچنین بیش از ۷۵٪ استحکام تایرها از منسوجات است و در جادهسازی نیز کاربرد دارد. منسوجات فنی یکی از زمینههای جدید و جذاب صنعت نساجی بوده که از پتانسیل رشد بسیار خوبی برخوردار است. منسوجات فنی به آن دسته از منسوجاتی گفته میشوند که کارایی آنها مهمتر از ویژگیهای ظاهری شان است. این منسوجات که کاربردهایی غیر از مصارف متداول نساجی داشته دارای خواص فنی وکیفی ویژه از نظر مکانیکی، گرمایی، الکتریکی، حفاظتی، دوام، راحتی و غیره در مقایسه با منسوجات متداول میباشند.
این صنعت شامل بخشهای مختلفی میشود که از آن جمله میتوان به کارخانههای ریسندگی (تولید نخهای مختلف)، بافندگی (تولید انواع پارچه)، تولید فرش ماشینی و موکت و همچنین کارخانههای تکمیل کننده این کالاها مثل رنگرزی، چاپ و کارخانههای تولید الیاف مصنوعی مثل نایلون و پلی پروپیلن اشاره کرد.
مهندسی نساجی رشتهای است که دانش و توانایی لازم را برای اداره بخشهای مختلف این صنعت به دانشجویان میدهد. داوطلب باید در دروس فیزیک، ریاضی و مکانیک دبیرستان قوی بوده همچنین به علت شرایط کار و محیط کارخانه از نظر جسمی و روحی خوب باشد. دروس رشته شامل دروس عمومی، پایه، اصلی و تخصصی است. دوره کارآموزی نیز به میزان چهار واحد وجود دارد.